پاورقى : ( 1 ) واژه تبيان ، تنها يك بار در قرآن ، در سوره نحل آيه 89 ذكر شده است . تبيان از مصدرهاى شاذ و ريشهء آن از « بين » است . ابن فارس ( 395 ) مىگويد : بان الشىء ، اذا اتضح و انكشف ، يبين بيانا و تبيانا ، ابن فارس ، مقائيس اللغه : 1 / 328 ، چ 2 ، مصر ، 1389 . فخر الدين طريحى ( 1085 ) در مجمع البحرين مىگويد : « و بين الشىء اذا اوضحه ، و استبان تبين ، و الفرق بين البيان و التبيان ، هو أن البيان جعل الشىء مبينا بدون حجة و التبيان جعل الشىء مبينا مع الحجة و هو بالكسر من المصادر الشاذة ، قال الجوهرى فى الصحاح : لان المصادر انما تجىء على وزن التّفعال ( بفتح التاء ) كالتكرار و التذكار و لم يجىء بالكسر الا فى التبيان و التلقاء ، انتهى » ، ( طريحى ، مجمع البحرين : 6 / 217 - 219 ) . ( 2 ) تبيان : 9 / 147 ، 2 / 9 ، 2 / 298 ، 5 / 454 ، بىحصر . ( 3 ) 2 / 46 - 49 - 104 - 155 - 154 - 558 ، بىحصر . ( 4 ) حجر / 9 . ( 5 ) فهرست خطى كتابخانه عمومى حضرت آية اللّه العظمى نجفى مرعشى : 1 / 104 ، نسخه ديگرى از اين تفسير كه از سورهء سجده تا ناس را مشتمل است در كتابخانه مجلس شوراى ملى ، به شمارهء 4211 ، نگهدارى مىشود . ( 6 ) الذريعه 3 / 328 - 331 ، مطبعة الغرى ، نجف اشرف ، سال 1355 ه . ( 7 ) وى استاد نهج البلاغهء علامه شهيد مطهرى بود كه آن مرحوم در مقدمه كتاب « سيرى در نهج البلاغه » از ايشان به نيكى و احترام و تعظيم ياد مىكند . ( 8 ) همان 1 / 869 . ( 9 ) مجلد دوم ، ص 800 . ( 10 ) وى از شاگردان ابن زهره و از مشايخ اجازهء ابن نما و نوهء دخترى شيخ طوسى بود . علامه نورى در خاتمه مستدرك ( 3 / 481 ) دربارهء وى مىگويد : العالم الجليل المعروف الذى اذعن بعلوّ مقامه فى العلم و الفهم و التحقيق و . . . ( 11 ) خوانسارى ، روضات الجنات : 6 / 74 ، ر . ك : به منابع شرح حال وى : تأسيس الشيعه صدر : 305 ، شيخ عباس قمى ، الكنى و الالقاب : 1 / 210 ، مدرس ، ريحانة الادب ، 7 / 377 ، شيخ حر عاملى ، امل الامل : 2 / 243 . ( 12 ) مقدمه التبيان : 1 / 24 ، مرحوم آقا بزرگ در : ( ج 2 / 184 - 185 ) ، ش : 2504 كتاب شريف الذريعه درباره اين كتاب و مراكزى كه در آنها وجود دارد توضيحات مفصلى را بيان نموده است . ( 13 ) شمارهء مسلسل : 1476 مىباشد ، و نيز در فهرست نسخه‌هاى خطى اين كتابخانه در ( 1 / 231 ) آورده است . ( 14 ) الف : يكى در فهرست نسخه‌هاى خطى اين كتابخانه : 12 / 156 ، ش : 4584 ب : و ديگرى در 13 / 218 ، ش : 5016 مرقوم است . ( 15 ) الذريعه : 4 / 225 ، ش : 1126 ، مىگويد : « حواش و ايرادات على تفسير التبيان لشيخ الطائفه » . ( 16 ) همان . ( 17 ) امل الامل : 2 / 244 ، و روضات الجنات : 6 / 275 .